lundi 12 mai 2014

La 6an de junio 1944 (3)

       Plaĝo de Juno, la 6an matene
    La kanadaj soldatoj elŝipiĝas kun siaj bicikloj. La batalo estis tre malfacila por liberigi la plaĝon. La ŝipoj alvenis kun pli ol duon horo da malfruo, la maro alfluis kaj la materialo amasiĝis.

  La 6an vespere, sur la plaĝo Juno, 22 000 soldatoj kaj 3 200 veturiloj jam estis elŝipiĝitaj. La pereoj sumiĝis je mil viroj.

     La vilaĝo kie mi loĝas, Colleville-Montgomery (antaŭe Colleville-sur-Orne) staras en la brita sektoro Sword, apud la malgranda haveno Ouistreham. La celo de tiuj britaj kompanioj (akompanitaj de kelkaj Francoj) helpe de la kanadaj, kiuj elŝipiĝis en Juno, estis marŝi al Caen kaj liberigi ĝin.

     "Nia domo staris je kvindek metrojn de la plaĝo, fronte al la maro. Dum la nokto de la 5a ĝis la 6a, post la unua alarmo, mia patro postulis, ke ni iru en la tranĉeon kiun li mem fosis antaŭ la domo. Ni rapide komprenis, ke temis pri la Elŝipiĝo. La aviadiloj, la ŝipoj, pafadis kaj la Germanoj same faris. Ni timegis la aviadbombojn: mia patrino kaj mia fratino malfirmiĝis. Kune ni ekkantis skoltajn kantojn. Ni tiel eltenis ĝis la 6a. Tiam kvietiĝo okazis kiu helpis la elŝipiĝon de la soldataro. Ni eliris el la tranĉeo. Nia domo estis detruita kaj la ruinaĵoj flamis ...

    ... Intensa nebulo alvenis el la plaĝo. Ni vidis vunditajn soldatojn malantaŭ la muro. Tanko rapidegis al ni ! Ĝi apenaŭ evitis nin kaj ni rekuniĝis kun vico de anglaj soldatoj kiuj laŭiris la domon. Mitraleto enmane, la vizaĝoj nigriĝitaj, maltrankvilaj, ili ne atentis pri ni. Oficiro alvenis kiu kondukis nin al la plaĝo, kun germanaj kaptitoj. Tiam ni malkovris la Elŝipiĝon. La ŝipoj kun plataj fundoj, la tankoj kun grandaj kamenoj, la soldatoj sur la plaĝo, la maro plena je ŝipoj, la dikaj balonoj en la ĉielo ... ĉio estis eksterordinara, grandioza ..."
                                                                                      Jacques Martin, loĝanto en Bernieres (Juno)

     La angla ĉefkomandanto Montgomery venis paroli kun fiŝkaptistoj en la haveno Port-en-Bessin dum alvenas el Britio la dikaj flospontoj por konstrui la artefaritan havenon de Arromanches.

      Sur la plaĝo Juno, membro de la kanada sekureco de la plaĝoj kaj soldato de regimento "La Chaudière" (La Ŝodier) gardas germanaj kaptitojn. Malantaŭ ili videblas britaj kaj kanadaj vunditaj soldatoj kiuj revenas de la batalkampo.

                                                   Franca soldato retrovas familianojn
  
     Proksime de la plaĝo Sword, iom post iom la britaj soldatoj progresis en la kamparo. Ili renkontiĝis kun la loĝantoj kiuj bonvenigis ilin. La kamparanoj proponas trinki cidron al tiu surprizita soldato antaŭ daŭrigi lian danĝeran laboron. 

vendredi 9 mai 2014

La 6an de junio 1944 (2) Atestoj

     "Post malpli ol 15 minutoj niaj pereoj estas gigantaj. Mi provas kalkuli miajn homojn, kuŝiĝantajn ĉirkaŭ mi: el 188 ni restas nur 13 kaj unu oficiro. La kugloj risaltas ĉirkaŭ ni kiuj staras tie sen la plej eta protektilo, la plej eta ŝirmilo krom la korpoj de la jam mortitaj kamaradoj."                                                                                                                                                                           Edward Wozinski, usona soldato

     "Mi haltiĝas en la akvo kaj mi algluiĝas kontraŭ tetraedro kun du aliaj kaŭritaj soldatoj dekstre. La kugloj resaltas ĉirkaŭ ni sen min atingi, kiam la du knaboj sinkas, pafitaj. Liaj korpoj estas forportitaj de la ondoj. Mi rampas maldekstren. Necesas transpaŝi korpojn, ĉirkaŭiri bruliĝantajn tankojn... Mi kuŝiĝas malantaŭ  tetraedro, sub la malamika mitralado. Post dek minutoj mi sentas, ke oni tiras miajn piedojn. Estas unu el miaj kamaradoj kiu nevole vekas min! Kvar tabloidoj da Dramamine ensorbitaj sur la marŝipo endormigis min dum la batalo!"
                                                                  Karl Wolff, usona soldato

                                                                 Germana soldato
     "Estis mia pafbapto. Mi estis en nenormala stato. Mi ne plu timis morti. Mi estis terurigita ĉar mi konsciis, ke mi faris veran murdon. Mi klare vidis lian vizaĝon kiam ili saltis en la akvon kaj la krispan konvulsion kiam mi trafis ilin. Sed tio estis la regulo: se mi ne mortigas lin, li mortigas min!"
                                                                Heinrich Severloh, germana kaporalo

     "...Bombo eksplodis kaj ni estis ĵetitaj kiel branĉoj kontraŭ muro. Ĉiuj fenestraj vitroj dissplitiĝis, la ardezoj estis forŝiritaj. Mi aŭdis mian patron kiu diris "Mi ne kredas, ke ni eliros vivantaj!" ... Tremantaj pri timo ni iris en la tranĉeon de la familio Bachelet. Dek personoj. Usona soldato trovis nin. Li miris, ke ni estis tie. Li foriris kun mia patro. Post du horoj li ne estis reirinta do ni iris al la plaĝo. Infernal etoso! Ni marŝis ĝis la maro transpaŝante la vunditajn soldatojn kaj la mortintojn. Kiam mi atingis la dunon, mi vidis ŝipojn, milojn da ŝipoj, same kiel veran urbon sur la maro. Kaj, tiumomente, mi falis teren, mi ekploris kaj mi ne kapablis fari plian paŝon antaŭen. Mia patro staris kelkajn metrojn sube, ŝirmita en truo fosita en la sablo. De supre, sur la monteto, la Germanoj ankoraŭ bombadis la plaĝon. Mi kredas, ke mi estis la sola knabino sur plaĝo de la Elŝipiĝo tiun tagon!"
                                                    Janine Gazengel, franca loĝantino apud Arromanches    
 

lundi 5 mai 2014

La 6an de junio 1944 (1)

                                          En la flava parto de Normandio okazis la Elŝipiĝo
                                          kaj la unuaj teruraj bataloj antaŭ la fina venko.
    ... Subite ĉe la horizonto aperis la plej granda ŝiparo neniam vidita en la mondo dum la tuta Historio. Pli ol 5000 ŝipoj, grandaj kaj malgrandaj, novaj kaj malnovaj, ĉiuj estis alportantaj soldatojn, kamionojn, ĵipojn, kanonojn, municiojn, ambulancojn, kuracilojn kaj medikamentojn, nutraĵojn ... 

          La kvin sektoroj alsturmitaj de la soldataroj usonaj, britaj kaj kanadaj, la 6an de junio ekde la
          6a kaj  duono. Colleville, mia vilaĝo, staras en la brita sektoro SWORD, tuj apud Ouistreham.

                                               6 an de junio, inter Anglio kaj Normandio
     Jen la tiel timegita momento de la soldatoj kiuj elŝipiĝas de la granda marŝipo al malgranda barĝo por iri al la plaĝoj.

      6:18 matene. La usona batalkrozisto (krozŝipo) USS Augusta ekpafas la plaĝojn. Sur ĝi staras la generalo Omar Bradley, komandanto de la 1a usona armeo kiu devas alsturmi la sektoroj UTAH kaj OMAHA. La unuaj barĝoj foriras al la plaĝoj.

      En unu el la unuaj barĝoj, la usonaj soldatoj (angle GI's) pririgardas la plaĝon. El la maro la marŝipoj daŭre pafas la blokhaŭsojn de la Atlantika Muro.

      Dum pli ol du horoj la Germanoj masakris la senŝirmitajn usonanojn apenaŭ alvenintajn sur la sablo. Pli ol 1800 junaj viroj de la unua sturmo jam mortis aŭ pereis forportitaj  de la ondoj. Miloj da homoj senĉese sekvas por plifortigi la pozicion kreita de la unuaj sturmantoj ...
 



 
 

 






samedi 3 mai 2014

Ĉio estas preta


                          De la 1a ĝis la 5a de junio,  en la havenoj de suda Anglio, la homoj
                                   longe atendos antaŭ la fina decido por transiri la maron.
     Post sukcesa elŝipiĝo de usonaj divizioj en Sicilio, generalo Eisenhower estis elektita kiel ĉefkomandanton de ĉiuj ekspediciaj soldataroj, teraj kaj aeraj. Li postulis de la Aliancanoj, ke oni amasiĝu kvanton neniam konatan en la historio da teraj kaj maraj soldataroj. Sed kiun lokon elekti por fari bonan elŝipiĝon? Pas-de-Calais estis la ideala loko sed estis tute neimagebla venki la Germanojn sen certa surpriza efiko. Tie ne eblus surprizigi ilin pro la sekreta plano "Fortitude" kiu tiel bone efikis !

                                    Usonaj paraŝutistoj atendas la ordonojn
      Normandio pro siaj sablaj plaĝoj finfine estis elektita. Ĝi tamen prezentis gravan malavantaĝon: neniu haveno sufiĉe granda kapablus akcepti milojn da ŝipoj, milojn kaj milojn da tankoj, kamionoj, ambulancoj ... Ĉar la havenoj de Le Havre kaj Cherbourg estis tro severe kontrolitaj de la malamikoj, Churchill kaj la precipaj oficiroj planis la plej neatenditan solvon: "Neniu ekzistanta haveno taŭgos? Bone, ni konstruos pecon post peco artefaritan havenon en Britio kaj ni portos ĝin al Normandio !"

                              5an de junio, posttagmeze. Generalo Eisenhower parolas kun
                                          usonaj paraŝutistoj antaŭ la baldaŭa enaviadiliĝo 
     Elŝipiĝo estas tre postulema. Necesas plena luno por la transiro de la maro, duonlumo por la alproksimiĝo de la marbordoj, ektagiĝo por la atako, kaj tajdo nur ekalfluanta por eviti pintvundiĝi sur la minitaj obstakloj de Rommel sur la plaĝoj. Havi samtempe ĉiujn kondiĉojn okazas nur monate po tri tagoj en Normandio. 

                                              5an de junio. Paraŝutistoj atendas la foriron.
                                                Pluraj dekoj da ili droniĝos en la marŝoj.
      La dato de pluraj monatoj elektita estis la 5an de junio kun ebla prokrasto la 6an kaj la 7an. Sed la tempesto kiu blovis komence de junio malesperigis la Aliancanojn. La 5an, la ĉefmeteorologisto informis la stebon pri kelkaj horoj da kvietiĝo, la morgaŭon. Tiam Eisenhower decidis, ke la elŝipiĝo okazos la 6an.

                                               Normandaj rezistantoj senpacience atendis ... 
     De pluraj tagoj radiomesaĝoj de la angla BBC anoncis la tre baldaŭan operacion "Overlord". La normanda Rezistado tuj ekagis. Sabotado de la telefonaj instalaĵoj kaj de la fervojoj estis rapide plenumitaj. Dume intensa bombado celis detrui la ĉefajn vojojn kaj pontojn, ne nur en Normandio sed ankaŭ en Bretonio kaj Nordo Pas-de-Calais.

                               Nokto de la 5an de junio. En la ŝipoj, inter Anglio kaj Normandio
                            dum la horo de la sturmo alproksimiĝas, kanadaj soldatoj sin preparas.
     La 5an, la unuaj antaŭesplorantoj, usonaj paraŝutistoj, sin preparis. La 6an, ankoraŭ noktis kiam ili enaviadiliĝis por salti oriente kaj okcidente de la plaĝoj kie alvenos la granda armeo. Jam la tuta ŝiparo estis forirpreta atingi la proksiman normandan marbordon.

            5an de junio. Kvar britaj leŭtenantoj sinkronigas siajn brakhorloĝojn. Membroj de antaŭa                                esplorkompanio, ili estos inter la unuaj soldatoj alvenintaj en Normandio.   

                                5an de junio. En suda Anglio, miloj da soldatoj enŝipiĝas por transiri                                             la maron ĝis unu el la kvin plaĝoj de la Elŝipiĝo.
       
       


mardi 29 avril 2014

La plano "Fortitude"

      ... Tiam plenefikis la plano de la Aliancanoj ...  
     En Anglio la germanaj spionoj, malkovritaj de la sekretaj britaj agentoj pri sekureco, estis abunde superŝutitaj de falsaj novaĵoj. Dume la germanaj aviadiloj plurfoje rekunportis fotojn de veturantaj kirasdivizioj post pluraj observadoj de la sudorienta regiono de Anglio. Sub la videbla komando de la generalo Patton, la plej timegita militĉefo de la Germanoj, vera armeo amasiĝis por onta batalo en Europo. Nekontesteble.

                                        Unu ŝtono de la "Muro del'Atlantiko", en Colleville
     Tiuj divizioj, ne batalantaj, tiuj tankoj el ligno aŭ el kaŭĉuko daŭre erarigis la germanan stabon. Tiu plano "Fortitude" tiam persvadis Hitleron, ke la "vera" elŝipiĝo okazos en Pas-de-Calais, la plej norda parto de Francio kaj la plej proksima de la anglaj marbordoj, ne aliloke.
       La mareŝalo von Rundsted, ĉefkomandanto de ĉiuj teraj soldataroj en okcidenta Europo, ankaŭ samopiniis kiel sia estro. Nur Rommel malsamopiniis. Li multobligis la diversajn defendojn de la marbordoj, precipe sur la normandaj plaĝoj. Sed li havis nur tri disponeblajn kirasdiviziojn, kaj inter ili unu solan tuj proksime de la plaĝoj de Calvados.

   Ĉiuj aliaj kirasdivizioj jam estis en Pas-de-Calais. Tamen Rommel estis trankvila kiam li vizitis Hitleron en Berlino por havigi al si pli da tankoj. Ĉar la germanaj meteorologistoj anoncis tempeston por la 5a, 6a kaj la 7a de junio.
Sed la germana meteo ne prognozis la momentan kvietiĝon ...
 

dimanche 27 avril 2014

La Muro del'Atlantiko



       Por sin protekti kontraŭ la multaj aeratakoj de la anglaj aviadiloj sur siaj armeoj kiuj invadis Francion, Hitler decidis konstruigi defendmuron laŭ la tutaj europaj okcidentaj marbordoj.

     De la norda parto de Nederlando ĝis Hispanio, li ordonis konstrui ne malpli ol 12000 blokhaŭsojn. Samtempe sur ĉiuj ebenaj plaĝoj la Germanoj plantis diversaj aĵojn por malpermesi albordiĝon de ŝipoj.

     La plimulto de la laboristoj estis volontuloj el Francio, Belgio, Hispanio kaj el Germanio. Sed malgraŭ pli altaj salajroj kaj pli bonaj necesaj nutrokvantoj, la kvanto de tiaj laboristoj ne sufiĉis. Tiam la Germanoj devigis la francajn prefektojn rekvizicii ĉiujn civitanojn inter 20 kaj 22 jaroj.

     

    Tiu devigo fuĝigis multajn tiajn junulojn, kiuj sin kaŝis en la kamparo. Ili tie estis bonvenaj ĉar homoj kruele mankis en ĉiuj fermbienoj. Ili do anstataŭis la virojn, la mortintojn kaj la militkaptitojn senditajn en Germanio.

    Aliaj tiaj ribeluloj elektis aliajn vojojn. Unuj rekuniĝis kun la lokaj retoj de la Rezistado por surloke batali kontraŭ la invadantojn dum aliaj fuĝis al Hispanio por poste atingi Brition, respondante la alvokon de la generalo de Gaulle. Tiu de la komenco ne konsentis pri la franca malvenko kaj ekziliĝis en Londonon kun aliaj oficiroj.


                                                 Generalo de Gaulle parolas en la BBC   
      El Londono, pere de la radio BBC, de Gaulle regule alvokis la Francojn. Li diris, ke Francio perdis batalon sed ne perdis la militon. Pro tio ĉiu devas esti kuraĝa kaj batali, ĉiu laŭ siaj propraj rimenoj, ĉu en Francio mem kun la Rezistado, ĉu apud li en Britio, kie sin preparas la soldatoj por venontaj bataloj.

                                                    Blokhaus en Colleville-Montgomery
    Junuloj kiuj ne volis helpi la Germanojn por konstrui tiun "Muron del'Atlantiko" bone aŭdis la alvokojn de la generalo. Vidu: en marto 1944, 1200 personoj estis rekviziciitaj por labori en Cherbourg, tre grava haveno; nur 66 sin prezentis, la aliaj fuĝis.

                                          Tiu blokhaus staras tuj apud la plaĝo de Colleville

     Kompreneble Hitler estis certa, ke iun tagon okazos granda atako de la Aliancanoj, ĉu en Francio, ĉu eble en Belgio. Sed kie precize? Komence de la printempo 1944, la mareŝalo Rommel kaj Hitler opiniis, ke tia maratako nepre okazos en Normandio. Ne ĉiuj oficiroj pensis same kiel Hitler pro la informoj de spionoj senditaj en Britio ...
 
 


vendredi 25 avril 2014

Inter multaj libroj ...





                                              Voĉo de la libereco
 
    Kiel anoncite en mia antaŭa teksto pri la jaro 2014, mi nun detale parolos pri la tre gravaj okazaĵoj kiuj trafis speciale Normandion dum la somero 1944. Mi elektis unun el la nombraj afiŝoj kiuj nuntempe multiĝas ĉie en niaj urboj.

     Multnombraj ankaŭ estas la libroj, magazinoj, albumoj, DVDoj ... kiuj floradis okaze de tiu datreveno, sen paroli pri la tre malbelaj kaj maloportunaj aĵoj proponitaj al turistoj. La "reĝo mono" ne perdas sian influon sed pri tio mi ne plu parolos.

                                                     L'Okcidento en la milito,  somero 44

     Inter la foliumitaj eldonaĵoj, mi elektis tiun ĉi ĉar en ĝi, krom detala priskribo de ĉiuj militistaj agadoj, skribaĵoj de atestantoj abundas. Tio alogis min kaj mi tuj pensis elĉerpi fotojn kaj atestojn en tiu libro por nutri miajn raportojn.


        Estus tro longe paroli pri tiu milito de la komenco. Mi nur raportos pri la evento kiu verŝajne ŝanĝis la mondan figuron. Ĉar la Elŝipiĝo sur la normandaj marbordoj, se ĝi anoncis la germanan malvenkon, ankaŭ restis en la memoroj de la postvivantoj kiel grandan buĉadon, samkiel grandan neimageblan, nerealigeblan projekton.
   Post tia enkonduko, mi devas zorge elekti miajn dokumentojn por liveri interesajn raportojn. Tion mi tuj faros.